Detox & sự lừa đảo

Không có phương pháp nào để thải độc một cách nhanh chóng, sức khỏe của bạn cần được chăm sóc bằng một nỗ lực & kế hoạch dài hạn. Để bán được sản phẩm, các phương pháp Detox đã được các nhà marketing quảng cáo lên tận mây xanh.

Trên đời, không có phương pháp ăn kiêng nào có chức năng “thanh lọc cơ thể” hay “detoxify” hay “detox”. Nhưng dù gọi tên là gì, thì bạn cũng sẽ khó có định nghĩa rõ ràng.

Mục tiêu của “detox” là loại chất độc ra khỏi cơ thể, thường được gọi là “toxins” thông qua chương trình ăn kiêng ít calori, dựa trên một số loại thực phẩm nhất định. Một số chương trình thanh lọc nhắm tới một số cơ quan nhất định như gan, thận, một số chương trình thì công bố là “thanh lọc” từ đầu đến chân.

Giống như một quy luật, các chương trình ăn kiêng thải độc thường rất hạn chế. Thực phẩm cho các chương trình này chỉ giới hạn với trái cây, nước hoa quả và các loại thức uống khác. Ví dụ như chương trình “Thanh lọc toàn diện” yêu cầu 6-12 ly nước chanh với một loại xi-rô và ớt đỏ.
Sử dụng hàng ngày như thức ăn duy nhất, hỗn hợp này được cho là loại bỏ tất cả các độc tố ra khỏi cơ thể, và theo người tạo ra nó, hỗ trợ loại bỏ tất cả các loại bệnh.

Các chế độ ăn kiêng khác nhau ở các chi tiết vụn vặt, không có quy trình nào có giá trị lâu dài, vì nó sẽ sớm bị lạc hậu và bị một trào lưu mới thay thế. Chế độ detox dựa trên giả thuyết rằng cơ thể con người tích tụ độc tố do tiếp xúc với thuốc trừ sâu, chất gây ô nhiễm và các chất phụ gia thực phẩm.

Chất độc là gì?


Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, “chất độc là các chất được tạo ra bởi thực vật và động vật có độc tố với người. Chất độc cũng bao gồm một số loại thuốc có ích với liều lượng nhỏ, nhưng độc hại với lượng lớn”. Như chúng ta sẽ thấy, bất kỳ chất nào cũng có thể độc hại, tùy thuộc vào liều lượng.

Tuy nhiên, theo ngữ nghĩa của phương pháp detox, “độc tố” là bất kỳ chất nào được cho là độc hại hoặc độc hại, bao gồm kim loại nặng, chất gây ô nhiễm, thuốc trừ sâu, chất bảo quản hoặc các chất phụ gia thực phẩm như màu thực phẩm, xi-rô ngô fructose cao (HFCS) và các hóa chất tổng hợp khác.

Thuốc trừ sâu hoặc chất ô nhiễm rõ ràng là có hại cho sức khoẻ, nhưng cũng không thể nói tất cả các phụ gia thực phẩm đều độc hại. Thay vì lúc nào cũng ở trong tình trạng sợ hãi, chúng ta hãy xem những khoa học giải thích những điều này.

Chất độc gồm nhiều loại, nhưng không phải tất cả các chất không từ tự nhiên đều độc.

Xác định độc tính

Bối cảnh là rất quan trọng. Dù có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, bất kỳ chất nào cũng có thể độc hại, tùy thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như tùy từng loài. Ví dụ như ca cao, con người có thể ăn được, nhưng hàm lượng theobromine của nó thể gây tử vong cho loài chó. Axit linoleic liên hợp (CLA) gây ra gan nhiễm mỡ ở chuột, nhưng không ảnh hưởng đối với người. Điều này rất quan trọng vì các nghiên cứu trên động vật thường được trích dẫn để “chứng minh” rằng một chất có hại cho con người.

Liều dùng là một yếu tố khác cần xem xét. Ngay cả nước cũng có thể giết chết bạn nếu bạn uống quá nhiều trong một khoảng thời gian quá ngắn vì nó làm giảm nồng độ chất điện phân cần thiết cho cơ hoạt động (bao gồm cơ tim). Tương tự như vậy, những chất điện phân mà tim cần để hoạt động không phải lúc nào cũng tốt. Ở Hoa Kỳ, liều cho phép hàng ngày (RDA) của Kali cho người lớn là 4,7 gram. Khi lượng kali này được tiêu thụ thông qua thức ăn, nó được hấp thu trong nhiều giờ, nên không chỉ an toàn mà còn tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, chỉ một gram kali tinh khiết được uống khi dạ dày rỗng, dù có hoặc không có nước, có thể có tác động xấu đến sức khoẻ, đó là lý do tại sao các loại vitamin tổng hợp và đồ uống thể thao, kali được giới hạn ở 99 mg (0,099 gram).

Nhưng chắc chắn một số chất luôn xấu cho bạn? Ví dụ như thuốc lá, hoặc rượu? Câu trả lời là có, đối với thuốc lá. Nhưng rượu không phải lúc nào cũng xấu, khi lạm dụng quá mức có thể dẫn đến xơ gan và tăng nguy cơ ung thư, một lượng nhỏ có thể giúp ích cho sức khỏe (chống bệnh mạch vành).

Thế còn đường lỏng (high-frutose corn syrup, HFCS)? Mặc dù là tổng hợp, hợp chất này gần giống với đường về thành phần và không gây hại. Uống nước giải khát cho người thể thao sau khi tập thể dục hoặc dùng món tráng miệng cũng tốt, nhưng nếu dùng quá nhiều HFCS hoặc đường, bạn có thể gặp vấn đề về sức khoẻ do tăng cân.

Một số chất có thể tích tụ trong mô cơ thể, sau một thời gian sẽ tạo nên các vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe. Đáng chú ý là kim loại nặng. Vì cá có thể chứa thủy ngân (một loại kim loại nặng có thời gian bán hủy ở người khoảng 50 ngày), một số người đã bỏ hoàn toàn món này, do đó cơ thể không được cung cấp các acid béo omega-3 có ích. Bạn nên nhớ rằng, liều dùng làm nên chất độc, thay vì ăn cá ít hơn thì hãy chọn loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp hơn.

Dư lượng thuốc trừ sâu trong thực phẩm là một mối quan tâm chung. Chọn loại thực phẩm “sạch”, rửa, bóc vỏ và nấu chín có thể làm giảm lượng thuốc trừ sâu còn lại trên thực phẩm. Đừng nghĩ các phương pháp “detox” có thể đào thải các chất này.

Gọi một hợp chất là chất độc mà không đề cập trong bối cảnh cụ thể thì không chính xác. Các yếu tố khác, đặc biệt là liều lượng là mối đe dọa đối với sức khoẻ.

Cơ thể có cần mình “thanh lọc” hay không?

Ngay cả khi một chất thực sự là độc hại, thì việc “thanh lọc” sẽ không giúp ích gì. Độc tính cấp tính thì cần cấp cứu y khoa, trong khi độc tính mãn tính được giải quyết tốt nhất bởi một chế độ ăn uống dài hạn – chứ không phải là bằng một chương trình ăn kiêng một vài tuần với nước chanh ngâm. Gan, thận, phổi và một số cơ quan khác làm việc suốt ngày đêm để loại bỏ các chất độc hại và bài tiết các chất thải của quá trình trao đổi chất. Chúng không cần chúng ta trợ giúp từ chế độ “thanh lọc”.

Vì vậy, nước chanh ngâm không có ích gì. Nhưng còn các sản phẩm thương mại thì sao? Thật không may, một cuộc điều tra năm 2009 cho thấy không công ty nào có thể cung cấp chứng cứ về hiệu quả cũng như độ an toàn. Tệ hơn, các công ty cũng không thể nêu tên các chất độc mà sản phẩm họ nhắm tới, chỉ đơn giản đề cập một định nghĩa mơ hồ cho từ “detox”.

Như vậy, hiệu quả việc “thanh lọc” thực sự không rõ ràng. Để xác định hiệu quả của một liệu pháp một cách khoa học, người nghiên cứu đầu tiên phải xác định được tên chất độc, cũng như đo được một cách chính xác hàm làm lượng chất đó tích tụ trong cơ thể như thế nào. Sau đó, họ nghiên cứu xem những chất nào có thể loại thải chất độc này, nếu tìm thấy, thì cơ chế tác động như thế nào.

Ví dụ, các nhà khoa học nghiên cứu tác động của thuốc trừ sâu organochlorine, những chất này tích tụ ở động vật có vú, họ không chỉ xác định tên độc tố mà còn xác định sự tích tụ của những chất này có thể được khắc chế bởi Orlistat, một loại thuốc chống béo phì. Trên thực tế, cơ chế tác dụng của thuốc này được hiểu rõ ràng: Orlistat hạn chế các thuốc trừ sâu hấp thu vào ruột, và loại bỏ chúng như chất thải.

Cơ thể con người tích lũy ở mức độ thấp các chất độc, chẳng hạn như kim loại nặng hoặc một số chất tan trong chất béo, nhưng nó có cơ chế để loại bỏ chúng theo thời gian. Ngay cả ngộ độc kim loại nặng là hiếm, và nó được điều trị bằng các chất tạo chelat, chứ không phải chế độ hay sản phẩm detox.

Điều mà khoa học phải nói

Có rất ít các nghiên cứu về thanh lọc cơ thể. Trong một đánh giá gần đây nhưng không thuyết phục, vì “số lượng người tham ít, chọn mẫu không phù hợp, thiếu nhóm kiểm soát placebo, dựa vào các phép đo tự báo cáo và định tính chứ không phải định lượng”. Tuy nhiên, mặc dù thiếu cơ sở để chứng minh hiệu quả, các phương pháp & sản phẩm detox thương mại vẫn phổ biến, một phần bởi vì nhiều báo cáo dạng “huyền thoại” nói rằng nó có hiệu quả trong giảm cân và sức khỏe tổng quát.

Tại sao detox được truyền miệng dù thiếu chứng cứ về hiệu quả? Câu trả lời là: nó liên quan đến giảm cân nhanh.

Để dự trữ một gram glycogen trong gan và cơ, cơ thể sử dụng ba gram nước. Kho glycogen dễ bị cạn kiệt trong vòng 24-48 giờ nếu cơ thể không nhận được đủ lượng carbohydrate (do nhịn đói), cơ thể giữ ít nước hơn, dẫn tới việc giảm cân vài cân. Tuy nhiên, khi ta ăn uống bình thường trở lại, glycogen và nước sẽ nhanh chóng trở lại như ban đầu và cơ thể cũng sẽ trở lại với số cân ban đầu.

Việc giảm cân tạm thời khiến nhiều người cho rằng phương pháp detox có hiệu quả. Ngoài ra, hầu hết mọi người ăn ít và chế độ ăn kiêng thường tập trung quanh rau và hoa quả. Do đó, khi detox thì cơ thể nhận được ít calo hơn, nhưng lại có nhiều vitamin và các vi chất dinh dưỡng có giá trị khác. Trong trường hợp đó, detox có mang lại lợi ích, nhưng không có nghĩa là chương trình này hiệu quả ở chức năng thanh lọc cơ thể.

Vì vậy, thay vì làm “thanh lọc mùa xuân”, hãy tập trung vào tạo thói quen ăn uống mà bạn có thể duy trì dễ dàng, chẳng hạn như ăn vừa đủ nhu cầu hằng ngày, đủ protein, rau quả xanh, và thực phẩm nhiều vitamin không những có cảm giác được ăn ngon mà còn tốt cho sức khỏe.

Đừng phí tiền

Một chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng là phương pháp tốt nhất, không cần thiết phải cấm tiệt bất cứ loại thực phẩm nào. Những bằng chứng ủng hộ chế độ ăn kiêng detox không tồn tại. Hãy để cơ thể và hệ thống xử lý chất độc của cơ thể hoạt động mà không cần sự can thiệp từ bên ngoài.

DS. Lê Minh Hoàng (lược dịch từ https://examine.com/nutrition/detoxes-an-undefined-scam/)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *